Droga wojownika – o pokorze, odkrywaniu podstaw i niekończącej się nauce
Kiedy człowiek rozpoczyna trening sztuk walki, zwykle myśli o tym, czego musi się nauczyć. Chce poznać techniki, opanować uderzenia, bloki, kopnięcia, nauczyć się posługiwania bronią i zdobywać kolejne stopnie zaawansowania. Z czasem pojawiają się doświadczenie, pewność ruchów i umiejętności, które jeszcze kilka lat wcześniej wydawały się nieosiągalne.
Jednak po wielu latach praktyki można dojść do zaskakującego wniosku: im więcej człowiek wie, tym wyraźniej dostrzega, jak wiele jeszcze pozostaje do odkrycia.
Właśnie na tym polega jedna z najważniejszych prawd, jakie niesie ze sobą droga wojownika. W sztukach walki nigdy tak naprawdę nie przestaje się być początkującym. Zmienia się jedynie sposób, w jaki patrzymy na trening, technikę i samych siebie.
Pierwszy krok jest dopiero początkiem
Na początku treningu wszystko wydaje się nowe. Każda technika wymaga koncentracji, każdy ruch trzeba zapamiętać, a koordynacja ciała i umysłu dopiero zaczyna się rozwijać. Początkujący często mierzy swoje postępy liczbą poznanych technik i szybkością, z jaką potrafi je wykonać.
To naturalne. Każdy z nas kiedyś zaczynał.
Z czasem jednak przychodzi zrozumienie, że znajomość techniki nie oznacza jeszcze jej prawdziwego opanowania. Można przez wiele lat wykonywać określone ćwiczenie, a mimo to za każdym razem odkrywać w nim coś nowego.
Ten sam ruch, który kiedyś wydawał się prosty, zaczyna ujawniać kolejne szczegóły. Zauważamy znaczenie ustawienia stóp, pracy bioder, oddechu, napięcia mięśni i właściwego momentu wykonania techniki. Dostrzegamy, że skuteczność nie wynika z samej siły, ale z harmonii wielu elementów.
Nagle okazuje się, że podstawy, które na początku wydawały się jedynie wstępem do właściwego treningu, są jego najważniejszą częścią.
Powrót do podstaw – znak doświadczenia, nie cofania się
Wielu początkujących chce jak najszybciej przejść do bardziej zaawansowanych technik. Chcą poznawać kolejne formy, nowe kombinacje i trudniejsze ćwiczenia. Podstawy traktują czasami jako konieczny etap, który należy możliwie szybko zaliczyć.
Doświadczenie zmienia tę perspektywę.
Praktyk, który spędził na treningu wiele lat, coraz częściej wraca do najprostszych ćwiczeń. Ponownie wykonuje podstawowe uderzenia, pozycje, bloki i przejścia. Nie dlatego, że zapomniał, jak należy je wykonywać, ale dlatego, że zaczyna rozumieć ich głębszy sens.
W prostym uderzeniu można odnaleźć całe bogactwo szczegółów. Można doskonalić równowagę, precyzję, rozluźnienie, kontrolę oddechu i właściwe wykorzystanie energii. To samo dotyczy kata, ćwiczeń z partnerem czy treningu z bronią.
Podstawy nie są czymś, co zostawia się za sobą. Są fundamentem, do którego wraca się przez całe życie.
W tradycyjnych sztukach walki powtarzanie tych samych ćwiczeń nie jest oznaką braku rozwoju. Przeciwnie – pozwala dostrzegać coraz więcej w tym, co wcześniej wydawało się oczywiste.
Pokora wobec własnych umiejętności
Jedną z najtrudniejszych lekcji w sztukach walki jest nauczenie się właściwego stosunku do własnych umiejętności.
Zdobyte doświadczenie może dawać pewność siebie, ale może również prowadzić do przekonania, że niewiele jest już rzeczy, których można się nauczyć. To niebezpieczny moment w rozwoju każdego praktyka.
Stopnie, tytuły, lata treningu i znajomość wielu technik nie powinny przesłaniać najważniejszej prawdy: zawsze istnieje coś, czego jeszcze nie rozumiemy.
Pokora nie oznacza niedoceniania własnych umiejętności. Nie polega również na udawaniu, że nie zdobyliśmy żadnego doświadczenia. Jest świadomością własnych możliwości, ale także ograniczeń.
Prawdziwie doświadczony człowiek nie musi udowadniać swojej wartości podczas każdego treningu. Nie potrzebuje demonstrować przewagi nad innymi ani za wszelką cenę pokazywać, ile potrafi. Potrafi słuchać, obserwować i przyjmować uwagi, nawet jeśli dotyczą rzeczy, które ćwiczy od kilkudziesięciu lat.
Właśnie dlatego pokora jest tak ważnym elementem budo. Pozwala zachować otwartość umysłu i nieustannie rozwijać się niezależnie od posiadanego stopnia zaawansowania.
Zmienia się ciało, zmienia się sposób treningu
Wieloletnia praktyka przynosi jeszcze jedną ważną zmianę. Zaczynamy inaczej postrzegać własne ciało i jego możliwości.
Młody adept często koncentruje się na szybkości, sile, dynamice i fizycznej intensywności. Chce trenować mocniej, wykonywać więcej powtórzeń i przekraczać kolejne granice.
Z biegiem lat pojawia się większa świadomość. Człowiek zaczyna rozumieć, że trening nie powinien być nieustanną walką z własnym organizmem. Ważniejsze stają się ekonomia ruchu, właściwe oddychanie, rozluźnienie, stabilność i umiejętność dostosowania intensywności do aktualnych możliwości.
Nie oznacza to rezygnacji z wysiłku. Oznacza mądrzejsze wykorzystanie energii.
To, co kiedyś próbowaliśmy osiągnąć siłą, z czasem staramy się osiągać precyzją i odpowiednim wyczuciem. Zamiast bezrefleksyjnie powtarzać ćwiczenia, zaczynamy zastanawiać się, jaki jest ich rzeczywisty cel.
Właśnie dlatego trening sztuk walki może towarzyszyć człowiekowi przez całe życie. Nie musi polegać na nieustannym zwiększaniu fizycznych możliwości. Może ewoluować razem z nami, obejmując zarówno rozwój ciała, jak i umysłu.
Trening jako droga, a nie zdobywanie kolejnych stopni
W Rodokan – Combat Karate Kempo Instytutu Budokan – trening traktujemy jako proces wszechstronnego rozwoju. Nie ograniczamy go do poznawania technik walki. Ważne są również praca z oddechem, ćwiczenia energetyczne, koncentracja, medytacja i świadome poznawanie własnego ciała.
Poszczególne elementy treningu wzajemnie się uzupełniają. Technika bez świadomości ciała pozostaje jedynie wyuczonym ruchem. Siła bez kontroli może stać się ograniczeniem. Wiedza bez praktyki nie daje prawdziwego zrozumienia.
Dlatego nie chodzi wyłącznie o to, aby wiedzieć więcej i wykonywać coraz trudniejsze techniki. Chodzi o to, aby z każdym rokiem lepiej rozumieć to, co robimy.
W japońskiej tradycji budo ważne jest pojęcie Shoshin – umysł początkującego. Oznacza ono zachowanie otwartości, ciekawości i gotowości do nauki, nawet wtedy, gdy zdobyliśmy już duże doświadczenie.
To szczególnie cenna postawa. Pozwala nie zamykać się we własnych przekonaniach i nie traktować dotychczasowej wiedzy jako czegoś ostatecznego.
Człowiek, który zachowuje umysł początkującego, nieustannie znajduje powody, aby wracać na trening.
Mistrz również pozostaje uczniem
Czasami można odnieść wrażenie, że mistrzostwo jest stanem, w którym człowiek osiąga już wszystko. W rzeczywistości jest raczej odwrotnie.
Im dłużej praktykuję sztuki walki, tym bardziej przekonuję się, że nie ma momentu, w którym można powiedzieć: teraz już wszystko rozumiem.
Każdy trening może przynieść nowe spostrzeżenie. Czasami będzie to drobna korekta ustawienia ciała, innym razem zrozumienie sensu ćwiczenia, które wykonywałem przez wiele lat. Zdarza się również, że dopiero po długim czasie dostrzegamy znaczenie wskazówki, którą nauczyciel przekazał nam na samym początku nauki.
To jedna z piękniejszych rzeczy w sztukach walki. Możemy wracać do tych samych ćwiczeń, ale sami jesteśmy już innymi ludźmi.
Zmieniło się nasze ciało, doświadczenie, sposób myślenia i rozumienia treningu. Dlatego nawet dobrze znana technika może za każdym razem uczyć nas czegoś nowego.
Mistrz nie jest kimś, kto przestał się uczyć. Jest kimś, kto nauczył się, że nauka nigdy się nie kończy.
Droga wojownika nie ma ostatniego etapu
W sztukach walki łatwo skupić się na celu. Kolejny stopień, nowa technika, lepsza kondycja czy większa skuteczność. Wszystko to ma swoje znaczenie, ale nie powinno przesłaniać samej drogi.
Droga wojownika nie polega na nieustannym udowadnianiu, że jesteśmy lepsi od innych. Jest procesem poznawania siebie, przekraczania własnych ograniczeń i rozwijania świadomości.
Z czasem człowiek zaczyna rozumieć, że najważniejsze nie jest to, ile technik zna, ale jak dobrze potrafi wykorzystać te, które już poznał. Nie chodzi o to, jak wysoko zaszedł w hierarchii stopni, ale czy zachował ciekawość, pokorę i szacunek do treningu.
Można ćwiczyć dziesięć, dwadzieścia czy czterdzieści lat i nadal odkrywać coś nowego w najprostszej pozycji, uderzeniu czy ćwiczeniu oddechowym.
Być może właśnie w tym tkwi istota budo.
Prawdziwy rozwój zaczyna się wtedy, gdy przestajemy uważać, że już wszystko potrafimy. Wtedy każdy trening ponownie staje się początkiem, a droga wojownika nieustannie prowadzi nas dalej.